Aż 9 na 10 rusztowań na mniejszych placach budów jest zmontowanych wadliwie - wynika z kontroli PIP. Prawo chroni środowisko, a zapomina o pracownikach

9 na 10 rusztowań na małych placach budowy jest źle zmontowanych wynika z raportu PIP. I choć liczba śmiertelnych wypadków na polskich placach budów spadła w ostatnich latach z ponad stu do 40 - 50 rocznie, postęp w dziedzinie BHP uległ niebezpiecznemu zahamowaniu. Podczas gdy przy realizacji strategicznych megaprojektów, takich jak pierwsza elektrownia jądrowa czy Port Polska, standardy bezpieczeństwa gwarantują wyspecjalizowane kadry największych wykonawców, prawdziwy dramat rozgrywa się na mniejszych inwestycjach samorządowych – mówi Urszula Gawrysiak, dyrektor Porozumienia dla Budownictwa w rozmowie z Muratorem.

Statystyka wypadków wyhamowała do 40 - 50 tragedii rocznie

Gdy w 2010 roku najwięksi generalni wykonawcy w kraju powoływali do życia Porozumienie dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, polskie statystyki BHP porażały. Nasz kraj okupował ostatnie miejsce w Europie pod względem wypadków przy pracy, a na placach budów ginęło rocznie od 114 do 118 pracowników. Przez kilkanaście lat konsekwentnej pracy u podstaw udało się zbić tę tragiczną liczbę ponaddwukrotnie. Dziś jednak krzywa spadkowa niebezpiecznie się wypłaszczyła.

Zobacz na wideo powyżej całą rozmowę Muratora z Urszulą Gawrysiak, dyrektor Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie

Jak zauważa, w rozmowie z Muratorem, dyrektor Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie Urszula Gawrysiak, sytuacja wymaga nowego impulsu.

- Dziś mamy tych wypadków zdecydowanie mniej, jednak niestety nadal są i jest to około 40–50 wypadków rocznie. Od jakiegoś czasu zauważyliśmy, że przestaliśmy zmniejszać tę liczbę, więc stan ten nie jest jeszcze zadowalający - mówi.

Brak dalszych spadków rodzi pytanie o granice dotychczasowych metod i gotowość rynku na nadchodzącą falę bezprecedensowych projektów infrastrukturalnych.

Kongres Budownictwa Polskiego 2026. Urszula Gawrysiak, Porozumienie dla Bezpieczeństwa w Budownictwie

Dwa światy polskiego budownictwa, czyli wielkie budowy kontra 9 na 10 wadliwych rusztowań w małych firmach

Polska stoi u progu gigantycznych programów inwestycyjnych, taki jak budowa pierwszej elektrowni jądrowej na Pomorzu, Centralnego Portu Komunikacyjnego (Portu Polska) czy setek kilometrów linii Kolei Dużych Prędkości. Czy rodzimy rynek udźwignie te zadania bez narażania życia pracowników? Zdaniem Urszuli Gawrysiak w przypadku największych placów budów obawy nie są duże.

- Charakterystyka dużych kontraktów realizowanych przez duże, profesjonalne firmy jest taka, że tam jest personel, który po prostu dba o te wszystkie rzeczy, jest przygotowany, przeszkolony, świadomy, także przygotowany menedżersko. Jestem pewna, że sobie poradzimy i polskie firmy naprawdę są przygotowane, zwłaszcza te doświadczone, które będą obecne na tych dużych placach budów. Wiadomo też, że gęste sito kwalifikacyjne zakłada zarówno inwestor, jak i główni wykonawcy, więc tutaj nie mam obaw - podkreśla dyrektor Gawrysiak.

Prawdziwy punkt zapalny znajduje się zupełnie gdzie indziej. Podczas gdy reflektory opinii publicznej skupiają się na megaprojektach, na tysiącach mniejszych placów budów w całym kraju rozgrywa się cichy dramat. W sektorze małych i średnich przedsiębiorstw kultura bezpieczeństwa wciąż bywa traktowana jako zbędny balast finansowy.

Dowodem na to są porażające wyniki kontroli państwowych. Państwowa Inspekcja Pracy przez trzy lata prowadziła ogólnokrajową kampanię „Budowa. Stop wypadkom!”. Jej ustalenia obnażyły skalę zaniedbań.

- W wyniku tej kampanii dowiedzieliśmy się, że na małych i średnich budowach aż 9 na 10 rusztowań jest nieprawidłowo zmontowanych! To jest przykład, który dobitnie pokazuje, że tam po prostu brakuje wyspecjalizowanych osób. Oczywiście są ludzie, którzy skończyli budownictwo, natomiast zupełnie inne jest podejście mentalne, jak również podejście do finansowania bezpieczeństwa. Tutaj osobiście mam największe obawy, nie na wielkich placach budowy, lecz na mniejszych inwestycjach - podkreśla Urszula Gawrysiak.

Pułapka najniższej ceny w przetargach. Dlaczego wykonawcy oszczędzają na ludziach?

Przyczyny tego stanu rzeczy nie wynikają wyłącznie ze złej woli drobnych przedsiębiorców. Źródło problemu tkwi w wadliwie skonstruowanym systemie zamówień publicznych, zwłaszcza na szczeblu samorządowym. Wystarczy przyjrzeć się procedurom przetargowym na budowę gminnej biblioteki, szkoły czy lokalnego ośrodka zdrowia, aby zrozumieć, dlaczego BHP schodzi tam na dalszy plan.

W samorządowych postępowaniach przetargowych bezwzględny prymat wciąż wiodą dwa kryteria - najniższa cena oraz jak najkrótszy termin realizacji, uzupełniane niekiedy okresem gwarancji. W kwestii bezpieczeństwa zamawiający ograniczają się najczęściej do lakonicznej klauzuli nakazującej prowadzenie robót „zgodnie z przepisami BHP”. W praktyce rynkowej jest to pojęcie skrajnie rozmyte, które nie zobowiązuje do niczego konkretnego.

Tymczasem prawa ekonomii na placu budowy są bezwzględne. Mały wykonawca, który musi drastycznie obniżyć ofertę, aby wygrać przetarg, nie zaoszczędzi na ilości wbudowanej stali, objętości betonu czy grubości asfaltu.

- Jeśli wykonawcy walczą ceną, to najłatwiej jest zrobić cenę na ludziach, bo nie zrobią jej na tym, że zużyją mniej stali, mniej betonu czy nie położą jakiejś warstwy drogi. Najłatwiej zaoszczędzić na zapleczu socjalnym, na środkach ochrony indywidualnej, na środkach ochrony zbiorowej i na tych wszystkich elementach, które decydują o dobrostanie i bezpieczeństwie pracowników. Tego dramatycznie brakuje nam w zamówieniach publicznych – wylicza przedstawicielka PdBwB.

Przełamanie tego schematu jest jednak możliwe. Jako wzorcowy przykład Porozumienie wskazuje współpracę z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad. Największy publiczny zamawiający w Polsce wspólnie z branżą wypracował precyzyjne warunki przetargowe. W dokumentacji jednoznacznie zdefiniowano, jakie środki bezpieczeństwa wykonawca musi wdrożyć, wyceniono je, a następnie inspektorzy nadzoru skrupulatnie rozliczają firmę z tego, czy dostarczyła standard, za który państwo zapłaciło.

Ekologia i dostępność tak, człowiek nie

Niestety, jak dowodzi rozmówczyni Muratora, na poziomie ustawodawczym wciąż brakuje refleksji nad rolą pracownika budowlanego. W nowych regulacjach dotyczących oceny wykonawców w zamówieniach publicznych znalazł się szeroki katalog nowoczesnych wymogów: rygorystyczna ochrona środowiska, deklaracje jakościowe czy wymogi dostępności budynków dla osób z niepełnosprawnościami.

W tym gąszczu paragrafów całkowicie zabrakło jednak miejsca dla człowieka, który fizycznie wznosi dany obiekt. W obliczu nadchodzącej nowelizacji Prawa zamówień publicznych oraz konieczności wdrożenia nowej dyrektywy unijnej, środowisko skupione wokół Porozumienia zamierza walczyć o wprowadzenie twardych kryteriów BHP do ustawy.

- Chcemy bardzo mocno postawić na to, by w przepisach nie widniało ogólne »zgodnie z BHP«, ale konkretnie: jak. Chodzi o to, by zamawiający po prostu musiał tego wymagać. Wierzymy, że to jest możliwe i że dobro, jakim są nasi pracownicy i współpracownicy, zostanie dostrzeżone. Praca w Polsce jest pod ochroną prawa, bez względu na formę zatrudnienia - argumentuje Urszula Gawrysiak.

Prezesi powołują Fundację Bezpieczne Budownictwo

Odpowiedzią branży na legislacyjny marazm jest samoorganizacja. Przez 16 lat działalności Porozumienie dla Bezpieczeństwa w Budownictwie stworzyło unikalny, bezpłatny ekosystem wytycznych. Na stronie internetowej organizacji każdy kierownik budowy czy podwykonawca może znaleźć gotowe instrukcje, wzory dokumentów i techniczne standardy bezpiecznego wykonywania robót, opracowane nie przez teoretyków, lecz przez praktyków z placów budów.

Teraz organizacja wchodzi w kolejny etap rozwoju. Komitet sterujący Porozumienia, w którego skład wchodzi 20 prezesów wiodących przedsiębiorstw budowlanych w Polsce, podjął strategiczną decyzję o powołaniu zupełnie nowego podmiotu – Fundacji Bezpieczne Budownictwo.

Urszula Gawrysiak po raz pierwszy publicznie zdradziła szczegóły tej inicjatywy.

- Nasz komitet sterujący, składający się z 20 prezesów spotykających się co kwartał, postanowił, że jeszcze mocniej otworzymy się na całą branżę. Zapadła decyzja o powołaniu Fundacji Bezpieczne Budownictwo. Mogę przekazać wspaniałą wiadomość: fundacja została już zarejestrowana, formalności przebiegły bardzo sprawnie i zaczynamy działanie. Naszym celem będzie głęboka, na wskroś praktyczna edukacja - dodaje.

Fundacja przygotowała cztery priorytetowe filary wsparcia.

  1. Dla służb BHP na budowach: dostarczenie nowoczesnych narzędzi doradczych i praktycznej wiedzy,
  2. Dla studentów wydziałów budowlanych: przygotowanie przyszłej kadry inżynierskiej do realiów panujących na budowach,
  3. Dla uczniów techników budowlanych: nawiązanie bezpośredniego kontaktu ze szkołami, by ich absolwenci – niezwykle dziś poszukiwani na rynku pracy – wchodzili do zawodu z nawykami bezpiecznej pracy,
  4. Dla pracowników bezpośrednio produkcyjnych: szkolenia stanowiskowe oparte na realnych doświadczeniach wykonawczych.

Powstanie fundacji dowodzi, że najwięksi gracze na rynku budowlanym nie zamierzają biernie czekać na ruchy ustawodawcy. Zrozumieli, że bez bezpiecznych, wykwalifikowanych i szanowanych ludzi na placach budów realizacja jakiejkolwiek wielkiej inwestycji w Polsce stanie się po prostu niemożliwa.

Murowane starcie
Wentylacja – grawitacyjna czy rekuperacyjna? MUROWANE STARCIE
ROLKI