Ptaki gnieżdżą się w elewacji domu
Ptaki chętnie wykorzystują budynki jako miejsca do zakładania gniazd. Szczeliny między elementami elewacji, przestrzenie pod okapem, otwory w stropodachach czy niewielkie ubytki w ociepleniu mogą zapewniać im schronienie przed deszczem, wiatrem i drapieżnikami.
Dla właściciela domu takie sąsiedztwo bywa kłopotliwe. Ptaki mogą hałasować o świcie, zostawiać odchody na parapetach i elewacji, a niektóre gatunki wykorzystują szczeliny w warstwie ocieplenia. Problem pojawia się również wtedy, gdy planujemy remont elewacji, wymianę podbitki albo termomodernizację budynku.
Najważniejsze jest jednak ustalenie, czy ptaki aktualnie korzystają z gniazda. Od tego zależy, jakie działania można podjąć i czy konieczne będzie uzyskanie zgody właściwego organu.
Jakie ptaki najczęściej zakładają gniazda w elewacji?
Nie wszystkie ptaki budują gniazda na drzewach. Niektóre gatunki bardzo dobrze przystosowały się do życia w sąsiedztwie człowieka i wykorzystują budynki jako miejsca rozrodu:
- Jerzyki- Chętnie zajmują szczeliny pod dachem, otwory stropodachów i niewielkie przestrzenie w elewacji. Do Polski przylatują zwykle w maju, a odlatują w sierpniu.
- Wróble i mazurki- Mogą gniazdować pod dachówkami, w szczelinach ocieplenia i różnych zakamarkach budynku. Często pozostają w jego pobliżu przez cały rok.
- Jaskółki oknówki- Budują charakterystyczne gniazda z grudek błota, najczęściej pod okapami dachów i w narożnikach okien. Są łatwe do rozpoznania.
- Kawki- Wykorzystują większe otwory, kominy i przestrzenie stropodachów. Mogą wracać do tych samych miejsc przez kolejne lata.
Gniazdo nie zawsze jest widoczne z zewnątrz. Czasem jedyną wskazówką są ptaki regularnie wlatujące w niewielki otwór pod dachem lub między płytami elewacyjnymi. Warto pamiętać, że takie miejsca mogą być wykorzystywane również przez nietoperze, które także podlegają ochronie.
Czy można usunąć ptasie gniazdo z elewacji domu?
Nie można tego robić dowolnie. W przypadku gatunków chronionych przepisy zabraniają między innymi niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd, niszczenia jaj oraz naruszania chronionych siedlisk.
Co istotne, ochrona nie kończy się automatycznie w chwili, gdy ptaki opuszczą gniazdo.
Jeżeli szczelina w elewacji jest regularnie wykorzystywanym miejscem rozrodu lub schronienia chronionego gatunku, jej trwałe zamknięcie może oznaczać zniszczenie siedliska. Na takie działanie może być potrzebne zezwolenie regionalnego dyrektora ochrony środowiska (RDOŚ), nawet gdy ptaków chwilowo nie ma w budynku.
Dlatego nie należy samodzielnie zatykać pianką montażową otworów, przez które ptaki wlatywały do swoich gniazd.
Kiedy wolno usunąć gniazdo? Ważne daty
W przepisach istnieje szczególny wyjątek dotyczący usuwania ptasich gniazd z obiektów budowlanych.
Od 16 października do końca lutego. W tym okresie można bez odrębnego zezwolenia usunąć ptasie gniazdo z obiektu budowlanego, ale wyłącznie wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne.
To nie jest ogólne pozwolenie na usuwanie wszystkich pustych gniazd po zakończeniu lata. Przykładem uzasadnionej interwencji może być gniazdo stwarzające zagrożenie w obrębie instalacji elektrycznej lub powodujące rzeczywisty problem sanitarny.
Trzeba też odróżnić usunięcie samego gniazda od likwidacji miejsca gniazdowania. Zamknięcie szczeliny w elewacji, która stanowi chronione siedlisko, może wymagać zezwolenia niezależnie od pory roku.
Daty od 1 marca do 15 października nie wyznaczają również jednego, biologicznego sezonu lęgowego wszystkich ptaków. Poszczególne gatunki mogą rozpoczynać i kończyć lęgi w innych terminach, a niektóre gniazdują także poza tym okresem.
Ptaki mają jaja lub pisklęta. Co można zrobić?
Jeśli ptaki rozpoczęły lęg, podstawową zasadą jest pozostawienie zajętego gniazda w spokoju. Nie wolno go zrzucać, rozbierać ani zasłaniać wejścia. Nie należy też próbować wypłaszać ptaków przez stukanie w elewację, polewanie wodą lub celowe zakłócanie ich spokoju. Najlepiej obserwować miejsce z bezpiecznej odległości. Jeżeli ptaki regularnie przynoszą pokarm, może to oznaczać, że w gnieździe znajdują się pisklęta.
W takiej sytuacji naprawę fragmentu elewacji należy zwykle odłożyć do czasu zakończenia lęgu. Jeśli roboty są pilne, potrzebna jest ocena przyrodnicza oraz ustalenie, czy i na jakich warunkach można uzyskać odpowiednie zezwolenie. Nie należy również samodzielnie przenosić gniazda z jajami lub pisklętami w inne miejsce.
Ptaki wydziobują dziury w styropianie. Jak zabezpieczyć ocieplenie?
Nie wszystkie uszkodzenia elewacji powstają w ten sam sposób. Niektóre ptaki mogą wydziobywać otwory w warstwie ocieplenia, inne wykorzystują już istniejące szczeliny i ubytki. W przypadku elewacji ocieplonej styropianem problem może być szczególnie widoczny. Uszkodzenie warstwy zbrojonej i tynku odsłania materiał izolacyjny, który nie powinien pozostawać niezabezpieczony przed warunkami atmosferycznymi.
Jeżeli w otworze nie ma ptaków i nie stanowi on chronionego siedliska, można zaplanować jego naprawę zgodnie z technologią zastosowanego systemu ocieplenia. Zwykle wymaga to usunięcia luźnych fragmentów, odtworzenia uszkodzonej izolacji, warstwy zbrojonej i wyprawy elewacyjnej. Samo zamazanie dziury cienką warstwą tynku może być niewystarczające.
Jeżeli jednak ptaki wykorzystują otwór do gniazdowania, przed jego zamknięciem trzeba ustalić wymagania dotyczące ochrony siedliska. Najbezpieczniej skonsultować to z ornitologiem, a w razie potrzeby z RDOŚ. Warto również ustalić, dlaczego elewacja została uszkodzona. Naprawa wykonana bez usunięcia przyczyny może nie zapobiec powstawaniu kolejnych ubytków.
Czy można zakleić otwory w elewacji pianką montażową?
To rozwiązanie bywa kuszące, ponieważ pianka montażowa jest łatwo dostępna, a zamknięcie niewielkiej szczeliny zajmuje niewiele czasu. Nie należy jednak stosować jej do zatykania otworów, w których mogą przebywać ptaki lub nietoperze.
Zamknięcie wejścia do zajętej szczeliny może uwięzić zwierzęta wewnątrz ściany. Nawet jeśli w danym momencie nie widać dorosłych ptaków, w środku mogą znajdować się jaja lub pisklęta.
Ponadto pianka nie jest uniwersalnym materiałem do trwałego naprawiania elewacji. Naprawa powinna być dopasowana do rodzaju ocieplenia i wykończenia ściany. W przypadku miejsc wykorzystywanych przez gatunki chronione samo upewnienie się, że otwór jest chwilowo pusty, nie oznacza jeszcze, że można go legalnie zamknąć.
Czytaj także: Kiedy najlepiej ocieplać dom? Temperatura, wilgotność i błędy, które niszczą elewację
Planujesz ocieplenie domu, a w elewacji są ptaki? Tak trzeba postępować
Prace termomodernizacyjne są szczególnie problematyczne, ponieważ często obejmują zamykanie szczelin, wymianę podbitki, uszczelnianie stropodachu i wykonywanie nowych warstw izolacyjnych.
Przed rozpoczęciem remontu należy sprawdzić, czy budynek jest wykorzystywany przez chronione gatunki ptaków lub nietoperzy. W przypadku podejrzenia ich obecności warto zlecić inwentaryzację przyrodniczą. Ornitolog oceni, jakie gatunki występują w budynku, gdzie znajdują się miejsca lęgowe i kiedy można bezpiecznie prowadzić prace.
Jeśli remont ma doprowadzić do zniszczenia chronionego siedliska, potrzebne będzie uzyskanie odpowiedniego zezwolenia RDOŚ. Decyzja może określać warunki prowadzenia robót oraz działania kompensacyjne, np. montaż zastępczych miejsc lęgowych.
Ważne, aby kwestie te rozstrzygnąć przed ustawieniem rusztowań i rozpoczęciem prac. Zasłonięcie zajętych otworów siatką budowlaną może uniemożliwić ptakom dostęp do gniazd.
Jak sprawić, żeby ptaki nie wracały do elewacji?
Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest zapobieganie powstawaniu miejsc, które mogą zostać zasiedlone, ale trzeba to robić z poszanowaniem ochrony już istniejących siedlisk.
Przy budowie nowego domu warto zadbać o szczelne wykonanie podbitki, prawidłowe wykończenie połączeń elewacji z dachem oraz zabezpieczenie otworów technicznych zgodnie z ich przeznaczeniem. W istniejącym budynku można naprawiać ubytki i zabezpieczać niezasiedlone miejsca, jeśli nie narusza to zakazów dotyczących chronionych gatunków. W przypadku budynków, w których ptaki już gniazdowały, trwałe wyłączenie takich miejsc z użytkowania wymaga wcześniejszej oceny prawnej i przyrodniczej.
Alternatywą może być zachowanie dotychczasowych miejsc lęgowych lub przygotowanie odpowiednich siedlisk zastępczych. Skrzynki lęgowe należy dobierać do konkretnego gatunku, ponieważ jerzyki, wróble i kawki mają różne wymagania. Samodzielne powieszenie budki nie zastępuje jednak zezwolenia, jeżeli jest ono wymagane do likwidacji chronionego siedliska.
Czy za usunięcie ptasiego gniazda grozi kara?
Tak. Naruszenie zakazów dotyczących gatunków chronionych może skutkować odpowiedzialnością prawną. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wskazuje, że naruszanie zakazów ochrony gatunkowej bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom stanowi wykroczenie, za które może grozić grzywna, a nawet areszt.
W poważniejszych przypadkach, zależnie od okoliczności i skutków działania, mogą mieć zastosowanie również inne przepisy dotyczące ochrony zwierząt i środowiska. Nie ma jednak jednej stałej kwoty mandatu przypisanej do każdego przypadku usunięcia gniazda. Konsekwencje zależą od charakteru naruszenia i właściwej podstawy prawnej.
Gdzie zgłosić problem z ptakami w elewacji?
Jeżeli planujesz remont, a ptaki regularnie korzystają ze szczelin w ścianie, warto rozpocząć od konsultacji z ornitologiem. Specjalista pomoże rozpoznać gatunek, ustalić, czy miejsce jest siedliskiem chronionym, i zaplanować dalsze działania.
W sprawie zezwolenia na czynności objęte zakazami ochrony gatunkowej należy zwrócić się do właściwej regionalnej dyrekcji ochrony środowiska. Jeśli natomiast podczas prac budowlanych dochodzi do zamurowywania zajętych gniazd lub uwięzienia ptaków, sytuacja wymaga pilnej reakcji. Można zawiadomić policję oraz właściwy powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego.
W przypadku znalezienia rannego ptaka albo pisklęcia wymagającego pomocy najlepiej skontaktować się z lokalnym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt lub odpowiednimi służbami.
Ptaki w elewacji domu. Co najlepiej zrobić jesienią i zimą?
Jesień to dobry moment, aby przyjrzeć się stanowi elewacji i zaplanować naprawy, które były utrudnione podczas sezonu lęgowego. Nie oznacza to jednak, że od 16 października wszystkie gniazda i otwory można bez przeszkód usuwać.
Warto przede wszystkim ustalić, jakie ptaki korzystały z budynku, czy miejsce jest chronionym siedliskiem i czy planowane roboty będą wymagały zezwolenia. Jeżeli gniazdo można legalnie usunąć, należy zadbać o bezpieczeństwo prac. Jeśli planowana jest likwidacja chronionego miejsca gniazdowania, trzeba wcześniej uzyskać wymagane decyzje.
Dobrze zaplanowana naprawa pozwala zabezpieczyć budynek przed dalszym niszczeniem, a jednocześnie uniknąć uwięzienia ptaków lub zniszczenia ich miejsc rozrodu.
Najważniejsze jest to, że prawo chroni nie tylko ptaki siedzące w gnieździe, ale w wielu przypadkach również miejsce, do którego wracają w kolejnych sezonach. Dlatego zanim zamkniesz szczelinę w elewacji, upewnij się, że możesz to zrobić.
Zobacz galerię: budki lęgowe i ich bywalcy
14
