Bartosz i Dina chwycili za młoty i wydali oszczędności życia. Dziś od tych wnętrz trudno oderwać wzrok. Leśniczówka z lat 30.

Leśniczówka z lat 30. Początek remontu

Trzeciego stycznia 2023 Bartosz i Dina, wyposażeni w ciężkie młoty, wchodzą do starej leśniczówki w Stegnie na Mierzei Wiślanej. Rozpoczynają tym samym przedsięwzięcie, którego odradzają im zarówno znajomi, jak i fachowcy. 

Leśniczówkę z lat 30. XX wieku kupili kilka miesięcy wcześniej. Nie są nowicjuszami – przez ostatnie lata zajmowali się odnawianiem mieszkań w Gdańsku, samodzielnie projektując i remontując ich wnętrza. Tym razem chcą jednak spróbować czegoś innego. Zamiast kolejnego mieszkania czeka na nich cały przedwojenny budynek, z drewnianymi stropami, ceglanymi murami i wieloletnimi zaniedbaniami. Nie wiedzą jeszcze, jak wiele niespodzianek kryje się pod warstwami widocznych obecnie wykończeń.

Czytaj także: Wygląda jak naturalne załamanie wzgórza. To niezwykła nowoczesna leśniczówka Medusa Group przy granicy z Ukrainą

Początkowo planują odnawiać leśniczówkę stopniowo, pokój po pokoju, bez przeprowadzania generalnego remontu. Poprzednim właścicielom pozwalają pozostać w budynku jeszcze przez pewien czas po sprzedaży. Proszą jedynie, żeby zimą utrzymywali we wnętrzach temperaturę przynajmniej dziesięciu stopni. Kiedy po świętach przyjeżdżają do Stegny, zastają pootwierane okna, zamarzniętą wodę w toalecie i rury rozsadzone przez mróz. Plan spokojnego remontu trzeba odłożyć na bok.

Stanęliśmy przed dylematem: albo wyremontujemy gruntownie cały dom, albo nie będziemy w stanie w nim zamieszkać.

– wspomina Dina.

Przez kolejne miesiące mieszkają w niewielkim pokoju wynajętym u sąsiadki. Codziennie rano wracają do leśniczówki, gdzie czekają na nich kolejne prace rozbiórkowe. Remont wydłuża się na niemal dwa lata – przez większość tego czasu pracują sześć dni w tygodniu, od rana do wieczora. Decydują się zrezygnować z dotychczasowej aktywności zawodowej, a na przedsięwzięcie przeznaczyć oszczędności życia.

Pół portfela pochłonęło niewidoczne

Podczas pozbywania się kolejnych warstw wykończenia, Bartosz i Dina odkryli poważne uszkodzenie konstrukcji. Część niepodpiwniczona budynku osiadała w gruncie, odsuwając się od pozostałej bryły. Przez ściany przechodziło pęknięcie, miejscami tak szerokie, że można było wsunąć w nie dłoń. Badania i odwierty wykazały pod fundamentami pustkę o wysokości około siedemdziesięciu centymetrów. Budynek wymagał natychmiastowej stabilizacji. Właściciele trzymali się kurczowo decyzji o braku rozbiórki, zdecydowali się więc na specjalistyczną technologię iniekcji pod fundamentami.

Wykonano dwadzieścia cztery odwierty, przez które pod ciśnieniem wprowadzono materiał poliuretanowo-żywiczny. Miał on wypełnić pustki w podłożu, zatrzymać osiadanie i umożliwić wypoziomowanie zapadniętej części budynku. Cały proces kontrolowano za pomocą czujników laserowych. Operacja trwała zaledwie dwie doby, ale pochłonęła znaczną część budżetu.

– Śmialiśmy się, że stoimy przed domem, który nadal wygląda beznadziejnie, a połowy portfela już nie ma – opowiada Bartosz.

Seria niespodzianek. Ptasie kupy, stalowe ciągi, twarde spoiny

Właściciele sami wykonywali znaczną część rozbiórek. Zdejmowali wtórne okładziny, usuwali ściany działowe, rozbierali podłogi i odsłaniali historyczne elementy konstrukcji. Na poddaszu (gdzie wcześniej znajdował się dodatkowy poziom) zalegała około 10–centymetrowa warstwa zaschniętych ptasich odchodów, którą Bartosz rozbijał młotem pneumatycznym.

Czytaj także: Weszli do zimnej, zawilgoconej ruiny. Dziś to niezwykły dom w Puszczy Białowieskiej - w dawnej leśniczówce

Po usunięciu poziomu poddasza odsłonięto drewniane belki stropowe. Zniknęły deski, słoma i tynk, które wcześniej zasłaniały konstrukcję i – w efekcie – obniżały optycznie wnętrze. Zachowano także dawne stalowe ściągi spinające zewnętrzne mury. Choć dziś nie są już napięte, i nie pełnią swojej pierwotnej funkcji, właściciele postanowili pozostawić je na widoku jako ślad historii budynku.

Równie pracochłonna okazała się renowacja ceglanych ścian. Przez dwa miesiące Bartosz i Dina ręcznie wydłubywali stare spoiny, usuwając je na głębokość około 2,5 centymetra. W wielu miejscach pierwotną zaprawę zastąpiono wcześniej znacznie twardszą, cementową, która przyczyniała się do niszczenia cegieł. – To fuga powinna się wykruszać, a nie cegła – tłumaczy właściciel. Na jednej z cegieł odnalazł sygnaturę dawnego producenta, co pomogło w rozpoznaniu materiału. Po konsultacji ze specjalistą zajmującym się historycznymi murami w Gdańsku dobrano nową zaprawę, którą zmuszony był sprowadzić aż z Niemiec.

Od strony dawnego wejścia Bartosz i Dina dobudowali werandę. Ponieważ nowa przestrzeń pełni funkcję dodatkowego bufora termicznego, właściciele mogli zachować oryginalne drzwi z lat 30. XX wieku oraz fragment pierwotnej elewacji, który znalazł się we wnętrzu domu. Dobudowa pozwoliła również zachować jedyne oryginalne okno leśniczówki. Pozostałe wymieniono, natomiast to, które znalazło się wewnątrz nowej werandy, nie wymagało już takich samych parametrów izolacyjnych.

Przy okazji rozbiórki uratowano też część oryginalnych schodów, nadproży drzwiowych i desek. Niektóre były zniszczone, inne wymagały oczyszczenia, jeszcze inne – wzmocnienia. Już wtedy właściciele zaczęli odkładać materiały, które mogłyby jeszcze do czegoś posłużyć. To z nich miała później powstać znaczna część wyposażenia leśniczówki.

Meble z podłogi, ściany z dachu, listwy z nadproży 

Bartosz i Dina nie korzystali z usług projektanta wnętrz. Kolejne rozwiązania wymyślali sami, często dopiero wtedy, gdy podczas prac znajdowali materiał wart zachowania. 

– Najbardziej lubię kiedy materiał, który kiedyś miał jedno przeznaczenie, dzisiaj robi zupełnie inną robotę – mówi Bartosz.

Ponadstuletnie deski zdjęte z dachu stały się okładzinami ścian i przedłużeniem kuchennego blatu. Oryginalne deski podłogowe wykorzystano w zabudowach meblowych, a stare nadproża drzwiowe zamieniono w listwy przypodłogowe w jednej z łazienek. Szczególnie ciekawa jest ściana działowa zbudowana z dawnych drzwi stodoły. Jej współczesny szkielet obłożono starym drewnem, zachowując ślady użytkowania, nierówności i przetarcia. Podobnie potraktowano schody. Pozostały w pierwotnym miejscu, razem z krzywym słupkiem balustrady i jedną zachowaną oryginalną tralką. Nie usuwano wszystkich odprysków starej farby. Drewno zabezpieczono lakierem stosowanym do pokładów jachtowych, który nadał powierzchniom głęboki połysk.

Właściciele chętnie wykorzystywali też stare meble. Jeden z kredensów towarzyszył im jeszcze w Gdańsku. Kiedy się wyprowadzali, okazał się zbyt duży, by znieść go krętymi schodami z piątego piętra; ostatecznie – ku nieskrywanemu zainteresowaniu przechodniów – wydobyto go przez okno na pasach transportowych.

Czytaj także: Nowy pomysł na stare meble. Jak je odnowić i nadać im świeży wygląd?

Od czasu do czasu pojawiają się jednak elementy, które trafiły do domu “prosto z tasmy”. W jednej z zabudów znalazły się współczesne fronty kuchenne kupione na wyprzedaży w Ikei. Pod koniec remontu właściciele byli już tak wyczerpani finansowo, że o wyborze zdecydowała przede wszystkim cena.

– Gdyby były różowe, byłyby różowe. Gdyby były fioletowe, byłyby fioletowe – śmieje się Bartosz.

Afrykańskie akcenty w nadmorskim krajobrazie

Obok przedwojennych mebli stoją tu afrykańskie figurki i lalki, na ścianach wiszą fotografie nieznanych ludzi, a w jednym z pomieszczeń spoczywa ciężka rzeźba satyra. Według rodzinnej historii znaleziono ją w gruzach warszawskiej kamienicy zbombardowanej podczas wojny; od tamtej pory wędruje między kolejnymi członkami rodziny Diny.

Wiele przedmiotów trafiło tu z Afryki, gdzie Dina spędziła znaczną część życia. To stamtąd pochodzi między innymi część tkanin i dekoracji; lalki, którymi bawiły się miejscowe dzieci, czy skóry zwierząt. Jedna z nich, według rodzinnego przekazu, pochodzi od zebry żyjącej w Parku Krugera i została podarowana babci Diny przez mieszkańców, których leczyła. 

W domu równie ważna jest jednak historia samej leśniczówki. Podczas usuwania gruzu z poddasza Bartosz i Dina znaleźli dwie czapki dawnych leśniczych. Jedna ma orła bez korony, druga – z koroną. Obie były w bardzo złym stanie. Znajomy rzemieślnik z Krakowa odnowił je nieodpłatnie, dzięki czemu po latach wróciły do budynku.

Na lokalną historię wskazują też ręcznie malowane kafle z przedstawieniami żuławskich mostów zwodzonych i wiatraków. Dina zdobywała je pojedynczo, przez internet, korzystając z pomocy kolekcjonerki z Wrocławia. Niektóre płytki właściciele datują na XVII wiek. Trafiały do Stegny w niewielkich paczkach, czasem po dwie lub trzy sztuki, aż – w końcu – udało się zebrać ich wystarczająco dużo do wykończenia kuchni.

Właściciele mówią o swojej leśniczówce „patchworkowa”. Punktem wyjścia pozostały jednak jej leśne korzenie: ciemna zieleń, brązy, drewno i motywy roślinne. Afrykańskie pamiątki, stare kafle i rodzinne osobliwości nie miały ich zastąpić, lecz dopisać do historii domu kolejną warstwę.

– Wnętrze naszego domu jest odbiciem naszych wnętrz. Jesteśmy trochę pogmatwani, niespójni – śmieje się Bartosz.

Nowoczesność ukryta w stodole: 36 metrów od domu

Z zewnątrz leśniczówka miała zachować historyczny charakter, ale pod względem instalacji miała odpowiadać współczesnym potrzebom. Dlatego właśnie Bartosz i Dina zdecydowali się ukryć większość technicznego wyposażenia poza budynkiem. Pompa ciepła, urządzenia techniczne, instalacje i pralka znalazły się w dawnej stodole, oddalonej od domu o około trzydzieści sześć metrów. Oba budynki połączono podziemnym tunelem technicznym, którym poprowadzono przewody i rury. Fotowoltaikę umieszczono na południowej połaci dachu stodoły, dzięki czemu panele nie ingerują w wygląd leśniczówki.

W samym domu zastosowano dwa systemy ogrzewania podłogowego. Na parterze wykonano tradycyjną instalację z rurami zatopionymi w wylewce. Na piętrze, gdzie nie można było nadmiernie obciążać drewnianego stropu, zdecydowano się na droższy system suchy, z rurami umieszczonymi w lekkich płytach.

W pomieszczeniach zamontowano ceramiczne gniazdka i włączniki, nawiązujące do dawnego wyposażenia. W łazience Bartosz zaprojektował deszczownicę z widocznymi metalowymi rurami i tradycyjnymi kurkami. Połączenia uszczelniono pakułami, a ich włókna pozostały widoczne.

Nowoczesne urządzenia, takie jak serwer, system alarmowy czy instalacje sterujące, ukryto w pomieszczeniach technicznych. Właściciele nie chcieli, aby dominowały we wnętrzach.

Ostatecznie to właściciele są wspólnym mianownikiem

Choć Bartosz i Dina mieszkają w odnowionej leśniczówce od około dwóch lat, wciąż coś w niej zmieniają. Dokładają lampy, obrazy, stare meble i drobne przedmioty. Niektóre znajdują na targach staroci, inne dostają od mieszkańców okolicy, którzy wiedzą już o ich zamiłowaniu do dawnego wyposażenia. Właściciele nie lubią pustych ścian. Chcą, żeby wnętrza otulały, dawały poczucie ciepła i zachęcały do odkrywania kolejnych szczegółów. Dużą wagę przywiązują do oświetlenia – w każdym pomieszczeniu rozmieszczono wiele lamp i kinkietów, które można zapalać w różnych konfiguracjach, za każdym razem nieco zmieniając atmosferę.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie rozwiązania są równie praktyczne. W leśniczówce estetyka czasem wygrywa z ergonomią, a sentyment z rozsądkiem. Dina przyznaje choćby, że nie znosi starych krzeseł przy rodzinnym stole, choć nie zamieniłaby ich na inne. Właściciele nie ukrywają też, że remont wyczerpał ich finansowo i psychicznie. Na razie zrobili sobie przerwę od odnawiania nieruchomości, choć coraz częściej rozmawiają o kolejnym przedsięwzięciu.

Tymczasem w Stegnie powstał dom, którego wnętrza, mimo mnogości przedmiotów pochodzących z różnych epok, miejsc i – jak można by powiedzieć – z różnych parafii, zaskakują spójnością. Nie wynika ona z konsekwentnego trzymania się jednego stylu, ale ze wspólnego gustu i intuicji właścicieli. To oni są tutaj wspólnym mianownikiem: w każdym pomieszczeniu widać ich upodobania, doświadczenia i przywiązanie do konkretnych przedmiotów. Dzięki temu leśniczówka nie przypomina ani starannie zaaranżowanego skansenu, ani katalogowego wnętrza w stylu vintage. Jest przede wszystkim domem.