Dom w stylu bawarskim ma niewielkie szanse stanąć w Polsce. Jednak jego dostosowanie do trudnego klimatu to konstrukcyjny majstersztyk

Szeroki dach, głębokie okapy, drewniane balkony i jasny parter tworzą rozpoznawalny obraz domu z południowej Bawarii. Za tą architekturą stoją konkretne potrzeby: ochrona drewna przed wodą, wygodna praca w gospodarstwie i oszczędne gospodarowanie ogrzewaną przestrzenią. Współczesny dom może korzystać z tych rozwiązań, pod warunkiem dostosowania ich do działki, klimatu i dzisiejszego standardu cieplnego.

Nie przepadamy za niczym, co niemieckie, ale precyzyjne dostosowanie architektury domów dolnej Bawarii do trudnych warunków klimatycznych warte jest zainteresowania współczesnych inwestorów w Polsce. Nie namawiamy też do bawarskiego zwyczaju pokrywania elewacji malowidłami o treści religijnej, choć sam zwyczaj wydaje się zwyczajnie uroczy.

Dom bawarski ma wiele odmian

Domy znane z okolic Schliersee, Tegernsee czy podnóża Alp reprezentują przede wszystkim tradycję południowej Górnej Bawarii. Nie opisują całego budownictwa regionu. Nawet w zbiorach skansenu Glentleiten obok budynków z dachami o niewielkim nachyleniu występują przykłady bardziej stromych dachów z północnej części Górnej Bawarii. O kształcie domu decydowały dostępne materiały, organizacja gospodarstwa i miejscowa tradycja ciesielska.

W alpejskim krajobrazie charakterystyczna jest wydłużona, zwarta bryła nakryta dużym dachem dwuspadowym. W wielu zagrodach część mieszkalną, oborę i stodołę łączono pod jedną kalenicą. Taki układ określa się jako Einfirsthof. Występowały również gospodarstwa z oddzielnymi budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi, czego przykłady zachowały się w rejonie Berchtesgaden.

Murowany parter i drewniane piętro

Jednym z rozpoznawalnych rozwiązań jest zestawienie murowanej dolnej kondygnacji z drewnianą górną częścią domu. W historycznych realizacjach piętro mieszkalne wykonywano między innymi w konstrukcji zrębowej: poziomo układane bale lub belki łączono w narożach. Części gospodarcze mogły mieć konstrukcję słupową osłoniętą deskami.

Z punktu widzenia trwałości ważne jest odsunięcie drewna od gruntu i strefy rozbryzgującej się wody. Murowany cokół ułatwia takie rozwiązanie, ale sam kamień na elewacji nie zastępuje izolacji przeciwwilgociowej. We współczesnym domu podobny efekt architektoniczny można uzyskać także za pomocą drewnianej okładziny na ocieplonej ścianie murowanej. Trzeba wówczas zaprojektować odprowadzenie wody i przewietrzanie przestrzeni za deskami.

Pompa ciepła bez wysokich rachunków - Rozmowa Muratora
Materiał sponsorowany

Szeroki dach chroni ściany i wejście

Duży wysięg dachu ogranicza zamakanie elewacji i drewnianych detali. Pod okapem łatwiej utrzymać suche wejście, osłonić balkon oraz korzystać z przestrzeni przy ścianie podczas niewielkiego deszczu. To przykład konstrukcyjnej ochrony drewna, w której trwałość uzyskuje się przez ograniczenie zawilgocenia i umożliwienie wysychania elementów. Okap trzeba rozpatrywać łącznie z cokołem, obróbkami i sposobem wykonania połączeń.

Tradycyjne dachy wielu domów Górnej Bawarii mają konstrukcję płatwiową: krokwie opierają się na belkach biegnących równolegle do kalenicy. W historycznym budownictwie występowały pokrycia z drewnianych gontów, a także z dachówek i blachy. Nie ma więc jednego materiału pokryciowego właściwego dla każdego domu bawarskiego.

Przy współczesnym przenoszeniu takiej formy najważniejsze jest obliczenie konstrukcji na miejscowe obciążenia śniegiem i wiatrem. Łagodny spadek nie gwarantuje zsuwania się śniegu. Duży okap również przenosi obciążenia, a jego połączenie z resztą więźby wymaga zaprojektowania. Nachylenie połaci trzeba ponadto dopasować do wybranego systemu pokrycia i zasad odprowadzania wody.

Balkon i okap pomagają ograniczyć letnie przegrzewanie

Drewniane galerie, nazywane Lauben, należą do najbardziej charakterystycznych elementów tej architektury. Mogą biec wzdłuż jednej elewacji albo otaczać kilka ścian. Takie rozwiązania dokumentuje bawarski rejestr zabytków, między innymi w dawnych gospodarstwach okolic Bad Wiessee.

We współczesnym domu osłonięty balkon daje dodatkową przestrzeń wypoczynku i może zacieniać okna niższej kondygnacji. Podobnie działa szeroki okap. Jest to szczególnie przydatne przy elewacji południowej, gdzie wysoko stojące letnie słońce łatwiej zatrzymać poziomą osłoną. Skuteczność zależy jednak od jej wysięgu, wysokości okien i orientacji budynku. Od wschodu i zachodu często potrzebne są dodatkowe osłony zewnętrzne.

Balkon wymaga też świadomej decyzji konstrukcyjnej. Płyta żelbetowa przechodząca przez ocieplenie bez odpowiedniego rozwiązania połączenia tworzy mostek cieplny. Alternatywą wartą rozważenia jest balkon oparty na własnych podporach, z zaprojektowanym zakotwieniem do budynku. Drewniane podesty i balustrady potrzebują detali odprowadzających wodę oraz dostępu do przeglądów i napraw. Szczególnie niekorzystne są miejsca, w których woda może zalegać przy połączeniach.

Zobacz galerię: Domy tyrolskie w okolicach Jeleniej Góry

Układ wnętrza wynikał z codziennej pracy

Historyczny dom bawarski łączył mieszkanie z zapleczem gospodarstwa. W Michl-Hof z Tyrlaching poprzeczna sień rozdziela kuchnię i izbę dzienną od pozostałych pomieszczeń, a z izby prowadziło przejście do stajni. W domu zachował się też oryginalny piec kaflowy. Bliskość miejsca gotowania, ogrzewanej izby i pomieszczeń gospodarczych skracała codzienne drogi domowników.

Dla dzisiejszego inwestora użyteczna jest sama zasada porządkowania funkcji. Jej odpowiednikiem może być wiatrołap z miejscem na mokre ubrania, spiżarnia przy kuchni, pomieszczenie gospodarcze dostępne od ogrodu czy wygodne przejście z garażu. Na działce ze spadkiem warto analizować dostęp do różnych kondygnacji z poziomu terenu. W dawnych gospodarstwach wykorzystywano stok nawet do bezpośredniego wjazdu na wyżej położone klepisko.

Tradycyjny wygląd wymaga współczesnej izolacji

Ocieplenie, szczelność powietrzna i wentylacja muszą być zaprojektowane niezależnie od stylu elewacji. Drewniana balustrada ani gruba belka dekoracyjna nie przesądzają o zapotrzebowaniu domu na ogrzewanie. W nowym budynku trzeba zachować ciągłość izolacji zwłaszcza przy balkonie, cokole i połączeniu ściany z dachem. Ochronę przed letnim przegrzewaniem uzupełniają izolacja przegród, zacienianie przeszkleń i odpowiednie wietrzenie.

Inwestor powinien również uwzględnić utrzymanie elewacji. Duża liczba drewnianych poręczy, wsporników i ozdobnych wycięć oznacza więcej powierzchni do kontroli i ewentualnego odnawiania powłok. W uproszczonej interpretacji bawarskiego domu można zachować proporcje bryły, szeroki dach i osłonięty taras, ograniczając liczbę pracochłonnych detali.

Domy inspirowane Bawarią w Polsce

Udokumentowanym współczesnym przykładem jest dom nad jeziorem Żalskim koło Rypina, którego rozbudowę projektowała pracownia Macieja Olczaka. Autor opisuje realizację jako połączenie inspiracji mazurskich, alpejskich i bawarskich. Zastosowano między innymi masywne drewniane balustrady, zadaszone wejście oraz kamienne wykończenie podmurówki i słupów. Osobną, historyczną tradycję reprezentują domy tyrolskie w Mysłakowicach i Sosnówce koło Jeleniej Góry, wznoszone przez osadników z doliny Zillertal po ich przybyciu w 1837 roku. Pokrewieństwo szerokich dachów i drewnianych galerii jest czytelne, ale są to domy tyrolskie, a nie bawarskie.

Czy w Polsce można zamówić projekt domu bawarskiego

Można zamówić projekt indywidualny inspirowany bawarskim budownictwem, co potwierdza zakres opracowania domu nad jeziorem Żalskim: od koncepcji przez projekt budowlany po szczegółowe detale wykonawcze. Dostępne są także projekty gotowe odwołujące się szerzej do architektury alpejskiej. Przykładem jest „Stodoła alpejska” pracowni GUT Architektura. Sama nazwa nie oznacza jednak odtworzenia tradycyjnego bawarskiego gospodarstwa. Wybierając projekt, należy porównać bryłę, okapy, balkony i rozkład wnętrz, a następnie sprawdzić zgodność rozwiązania z ustaleniami planistycznymi i warunkami działki. Przy projekcie indywidualnym warto od początku określić, czy inspiracją mają być historyczne proporcje i konstrukcja, czy przede wszystkim użytkowe rozwiązania szerokiego dachu oraz osłoniętej przestrzeni na zewnątrz.

Murowane starcie
Basen – tak czy nie? MUROWANE STARCIE
ROLKI