Groźne, ale i pożyteczne
Osy są najbardziej jadowitymi stawonogami w naszym otoczeniu. Ich żądła są długie, szablaste i pozbawione harpunowego zazębienia, co umożliwia im wielokrotne żądlenie bez utraty narządu jadowego, z którego – po wbiciu żądła – spływa do ranki jad.
Pojedyncze ukąszenia os są niebezpieczne jedynie przy szczególnym uczuleniu na jad. Śmiertelnie zagrożona jest jedna osoba na sto tysięcy uczulonych. Śmierć przeciętnego człowieka może spowodować dopiero kilkanaście użądleń szerszenia i kilkadziesiąt użądleń innych os. Szczególnie groźne jest użądlenie w okolicę przełyku – w ciągu pięciu minut może spowodować uduszenie.
Osy atakują, gdy:
- gniazdo jest zagrożone lub niszczone (mogą zaatakować intruza całym rojem),
- rozdrażnią je gwałtowne ruchy ludzi lub zwierząt,
- rozdrażni je zapach, na przykład perfum lub kosmetyków,
- rozdrażnią je ciemne lub bardzo jaskrawe barwy.
Owady te są też uciążliwe z innych powodów. Przenoszą na produkty żywnościowe drobnoustroje chorobotwórcze z miejsc, w których poprzednio żerowały (z odchodów, padliny czy wysypiska śmieci).
Osy (zwłaszcza szerszenie), zdobywając drewno do budowy gniazda, często niszczą drewniane elementy budynków, ogrodzeń, a także mebli ogrodowych. Wybierają próchno ze starych drzew i obgryzają korę z młodych gałązek (sok roślinny dostarcza im białka), niszcząc drzewa ozdobne i owocowe.
Pamiętajmy, że osy są pożyteczne:
- niszczą różne owady – szkodniki roślin, którymi karmią swoje larwy, usuwają padlinę – znoszą do gniazda skrawki mięsa, zebrane z martwych zwierząt,
- zapylają kwiaty różnych roślin (chociaż nie są tak skuteczne, jak pszczoły).
Jak zapobiegać osiedlaniu się os
Aby zniechęcić osy do zakładania kolonii, należy wiosną przeglądać szopy, altanki, poddasza budynków mieszkalnych i usuwać z nich zauważone zaczątki gniazd. Wszystkie otwory w budynku, którymi osy mogą przedostać się do środka (także otwierane okna), warto zabezpieczyć siatkami o trzymilimetrowych oczkach. Bardzo ważne jest, aby nie lekceważyć pojedynczych osobników (zwłaszcza szerszeni), szukających miejsca na gniazdo – trzeba je zniszczyć, zanim założą kolonię.
Jak pomóc użądlonemu
Miejsca użądlenia można:
- obłożyć na dwadzieścia minut zimnym kompresem (lodem, kawałkiem metalu) z kremem lub płynem antyhistaminowym, okładem z octu, roztworu kwasu bornego, sody oczyszczanej lub amoniaku,
- posmarować miejsce użądlenia kremem antyseptycznym,
- jeżeli wystąpią rozległe reakcje miejscowe (silny obrzęk, zaczerwienienie) – wskazane jest podanie leków przeciwzapalnych (aspiryna) lub preparatów odczulających (wapno musujące, leki antyhistaminowe),
- u alergików po użądleniu mogą wystąpić trudności z oddychaniem, kurcze mięśni, wysypka, bóle brzucha, opuchlizna – w porozumieniu z lekarzem należy podawać wapno, preparaty antyhistaminowe, glukokortykoidy i adrenalinę,
- u osoby silnie pożądlonej mogą też wystąpić omdlenia i wymioty, które mogą doprowadzić do zapaści, a nawet śmierci.
Uwaga! Osobom uczulonym na jad lub silnie pożądlonym należy niezwłocznie zapewnić pomoc lekarską.
