Kolonię mrówek zakłada samica – królowa, której jedynym obowiązkiem jest składanie jaj. W gnieździe, zależnie od gatunku, może być jedna albo tysiące królowych. Najczęściej – od dziesięciu do trzydziestu.
W okresie godowym samice i samce mają skrzydła.
Najliczniejszą grupą są niepłodne samice – robotnice. Budują i uprzątają mrowisko, bronią go przed intruzami, opiekują się potomstwem, zbierają i dostarczają pożywienie innym członkom społeczności.
Mrówki odżywiają się pokarmem roślinnym i zwierzęcym – najchętniej bogatym w cukry i białka. Niektóre są drapieżne i nawet 30% ich diety stanowią inne owady. Chętnie jedzą rosę miodową – opiekują się wytwarzającymi ją owadami – czasami hodują w mrowiskach mszyce jako „dojne krowy”.
Mrówki porozumiewają się za pomocą dotyku, dźwięków i zapachowych substancji chemicznych zwanych feromonami znacznikowymi, którymi znaczą ścieżki wiodące do źródła pokarmu (nocą feromon znacznikowy ułatwia orientację w terenie). W dzień mrówki kierują się wzrokiem.
Gmachówki
To ponad tysiąc gatunków, żyjących w lasach, na polach uprawnych i na terenach zurbanizowanych. Ciała robotnic mają długość od 6 do 10 mm, a królowych – 15 mm i więcej. Gmachówki mogą mieć barwę od czerwonobrązowej do czarnej. W środowisku miejskim zakładają kolonie macierzyste najczęściej w starszych drzewach, a kilka do kilkunastu gniazd satelickich bez królowych – w drewnianych elementach budynków, które uszkadzają. Wielkość kolonii gmachówek zależy od gatunku – w jednej może być nawet ponad 50 000 robotnic. Są aktywne nocą.
Murawka darniowa
Bardzo pospolita. Robotnice mają 2,5-3,5 mm długości. Są barwy jasnobrązowej aż do czarnej, z jasnymi odnóżami i czułkami. W terenach zurbanizowanych zakładają gniazda w ścianach domów i pod podłogami, pod nawierzchniami ścieżek i dróg, pod kamieniami w pobliżu ścieżek. Można też znaleźć gniazdo murawki w deskach starych płotów. Podgryzają korzenie lub wygryzają chodniki w podziemnych częściach roślin. Budują kopczyki nadziemne. Przychodzą do mieszkań w poszukiwaniu słodkich i tłustych pokarmów. Kolonie najliczniejsze są wiosną i latem – mogą liczyć nawet wiele tysięcy osobników. Na zimę przenoszą się do budynków i zakładają gniazda w najcieplejszych miejscach – chętnie w szparach konstrukcji drewnianej przy górnej warstwie obmurowania. Otwory wyjściowe z gniazda budują z drobnego żwiru, cząstek martwych owadów i włókien drewna. Nie niszczą drewna, ale ślady ich działalności można błędnie odczytywać jako uszkodzenie drewnianych elementów.
Brunatnoczarna hurtnica
i podobna do niej, żółto ubarwiona, podziemnica zwyczajna są bardzo pospolite w miastach. Robotnice mają do 5 mm długości, królowe – do 15 mm. Gniazda zakładają na zewnątrz budynków: w ścianach i pod brukowanymi drogami. W ogrodach i na polach budują z ziemi kopczyki. Odkrywają korzenie roślin oraz przesuszają glebę, gdy budują w niej gniazda i wytyczają ścieżki. Zbierają pokarm w dużej odległości od mrowiska – przychodzą do pomieszczeń mieszkalnych i dostawszy się do żywności, uszkadzają ją oraz zanieczyszczają.
