Kolonie os społecznych

Wokół lub wewnątrz naszych domostw spotykamy kolonie os społecznych (osa pospolita, osa dachowa, szerszeń). Mieszkają w gniazdach, które budują z masy papierowej, powstałej z ich śliny i rozdrobnionego drewna. Kolonie os składają się z płodnych samic – królowych, samców – trutni oraz bezpłodnych samic zwanych robotnicami: zbieraczek, strażniczek i nianiek. Różnice w wyglądzie między królową, a robotnicami są nieznaczne.
Początkowo, gdy w gnieździe jest dużo larw, robotnice zbierają dla nich pokarm zawierający białko zwierzęce, a w zamian otrzymują słodką wydalinę, którą chętnie zlizują. Pod koniec lata larw jest znacznie mniej – więc robotnice poszukują słodkich pokarmów w siedzibach ludzkich, spijają nektar z kwitnących roślin, a czasem polują na owady.
Największy rozwój kolonii następuje po trzech miesiącach od jej założenia, a pod koniec lata pojawiają się w niej płodne samice i samce. Formą zimującą są zapłodnione samice, które wiosną zakładają nowe gniazda. Trutnie i robotnice giną przed zimą.

Osa pospolita

Gniazda buduje w ziemi; w opuszczonych norach gryzoni, pod korzeniami drzew, na grządkach w ogrodzie, albo przyczepia je do drzew  i krzewów, czy do ścian budynków. W gnieździe może być sześć do dziesięciu tysięcy komórek. Zdarza się, że takie kolonie są aktywne jeszcze w październiku, a nawet w listopadzie.

Osa dachowa

Nazywana jest też osą niemiecką. Gniazda buduje najczęściej w ziemi, ale także na ścianach budynków. Gniazda te zawsze są duże. Zwykle jest w nich 5-6 tysięcy komórek, a czasem znacznie więcej – nawet do 60 tysięcy. W ciepłych i zacisznych miejscach kolonie osy dachowej mogą być aktywne nawet do grudnia.

Szerszeń

Jest naszą największą osą. Królowa szerszeni ma długość do 3,5 cm, robotnice są nieco mniejsze. Wiosną królowa wyszukuje miejsce na założenie gniazda: w dziuplach drzew, w budkach dla ptaków, w zabudowaniach (na strychach lub pod okapami dachów). Gniazda szerszeni są kuliste i duże, do 50 cm średnicy – może w nich przebywać nawet 700 robotnic.