Uroda w proporcjach
Udana forma architektoniczna jest przede wszystkim wynikiem dobrego zestawienia poszczególnych elementów budynku – płaszczyzny ścian, połacie dachu, wielkość i kształt przeszkleń, a także wysokość poszczególnych kondygnacji muszą pozostawać w odpowiednich relacjach wobec siebie.
Wysokość budynku powinna być proporcjonalna do podstawy, im mniejsza powierzchnia podstawy, tym niższy powinien być dom. Jeśli ściany są wysokie, można optycznie je obniżyć poziomymi pasami, wysokim cokołem, skarpami usypanymi wokół domu lub osłonami z zieleni rosnącej tuż przy ścianie. Budynek lepiej też wygląda, gdy parter jest na wysokości otaczającego terenu – wówczas okna i drzwi są na wysokości wzroku, co pozwala zachować właściwe proporcje.
Dach powinien mieć wielkość proporcjonalną do wysokości ścian. Nie jest ważne, jaką dom ma powierzchnię, ale ile go widzimy: dach o dużym spadku ma widoczną dużą połać, sprawia wrażenie cięższego. Nie będzie to przeszkadzało w domu o wysokich ścianach, natomiast jeśli w niskim domu stromy dach będzie miał zbyt nisko schodzący okap, może dojść do zachwiania proporcji. Z kolei dach o mało widocznej połaci i zbyt krótkich okapach może wydawać się za mały w stosunku do wielkości ścian. Należy też uważać na dachy wielopołaciowe. Kilka stykających się pod różnym kątem i o różnej wielkości połaci dachu może sprawiać wrażenie, że dom składa się głównie z niego.
Należy też zwrócić uwagę na proporcje między wielkością lukarny a płaszczyzną dachu i wielkością całego budynku. Lukarna powinna być dopasowana do rozmiarów dachu i bryły domu – nie może jej przytłaczać. Właściwe proporcje należy też zachować w wypadku lukarny typu wole oczko. To malowniczy detal, ale bardzo wymagający. Aby wole oczko dobrze wyglądało, powinno mieć odpowiednie proporcje wysokości do podstawy. Zaleca się, aby wynosiły one 4:1 do 6:1.
Ważne
Zaufaj architektowi
Kompozycja elewacji to bardzo delikatna materia – nawet najmniejsze naruszenie wielkości i skali jednego elementu może zachwiać tę misterną formę. Dlatego warto zaufać architektowi i nie naruszać stworzonej przez niego kompozycji. Tymczasem często wybierając projekt gotowy, kierujemy się potrzebą większej wygody i na własną rękę dokonujemy w nim zmian. Inna wysokość budynku, podniesienie ścianki kolankowej, dodanie piwnicy w domu zaprojektowanym jako niepodpiwniczony, zmiana położenia i wielkości okien to najczęściej wprowadzane zmiany niekorzystnie odbijające się na wyglądzie domu.
Konsekwencja stylu
Piękny „historyczny” dom to nie tylko polski dworek, ale także podmiejska willa inspirowana budownictwem sanatoryjnym z przełomu XIX i XX wieku czy dawnymi domami angielskimi. Może nim być także „wiejska chata”, której urody dodają ludowe wzory w szczycie, ganek lub skromne podcienia.
Jednak każde z tych nawiązań wymaga wierności wybranemu stylowi. Mocno powiązanym ze stylem budynku elementem są okna – dom tradycyjny powinien mieć mniejsze, w nowoczesnym mogą pojawić się większe przeszklenia. Dlatego nawet jeśli w tradycyjnym domu okna zajmują na ścianie dużą powierzchnię, projektant zazwyczaj dąży do tego, aby wyglądały one na optycznie mniejsze, na przykład przez wprowadzenie gęstej siatki szprosów.
Innym ważnym elementem budującym styl historyczny jest zasada symetrii stosowana w kompozycji elewacji. Oś domu zwykle wyznacza wyeksponowane wejście, natomiast dopełnia symetryczne rozmieszczenie okien i detali. Z uwagi na dzisiejsze potrzeby i możliwości zabudowy często trzeba poszukiwać kompromisu między symetrią a funkcjonalnością – wyzwaniem dla urody domu jest na przykład garaż w bryle budynku. W domu w stylu tradycyjnym duża płaszczyzna ciężkiej optycznie bramy garażowej powinna być zrównoważona. W odzyskaniu symetrii takiej elewacji mogą wówczas pomóc oblicówka, większe okno lub okiennice. Filary i słupy wspierające zadaszenie ganków i tarasów są formą niezwykle dekoracyjną, ale też wyznacznikiem stylu. Dlatego ich kształt, grubość i materiał, z jakiego są wykonane, powinny być z nim w zgodzie. Na przykład te wspierające dach ganku w domu w stylu dworkowym powinny być grube i masywne, z kapitelem i głowicą. W domu drewnianym zbudowanym w konstrukcji szkieletowej mogą być cieńsze i pozbawione detali – podkreślą wówczas lekkość bryły.
Złoty środek
Uznane od wieków formy podnoszące prestiż i walory estetyczne domu to balkony, werandy, facjaty, filary i słupy, lukarny, wole oczka, a także materiały naturalne oraz wzory i ornamenty naśladujące tradycyjne. Tradycjonaliści właśnie z nimi utożsamiają urodę domu. Nie oznacza to jednak, że im więcej takich elementów, tym elewacja będzie piękniejsza. Unikajmy przeładowania detalami i ozdobnymi ornamentami. Wyznacznikiem piękna jest umiar.
Jeśli używamy detali z tradycyjnymi zdobieniami, pamiętajmy, że wymagają one perfekcyjnego wykonawstwa. Wzór balustrady lub ogrodzenia sprzed wieku schematycznie odtworzony na gotowych przęsłach dostępnych w marketach budowlanych nie przyniesie spodziewanego efektu.
Materiały z natury
Piękno elewacji domu w stylu tradycyjnym zależy od dobrego wykończenia. Materiały jedynie udające naturalne nie zawsze zdobią. Betonowe płytki naśladujące starą cegłę lub kamień będą dysonansem na elewacji domu stylizowanego na renesansowy dwór. Dlatego najlepiej wybierać materiały naturalne – jeśli dachówki czy cegły to ceramiczne, jeśli oblicówka, to drewniana lub z naturalnego kamienia.
Na piękno domów w stylu tradycyjnym składa się również ich klimat. Urok elewacji podniosą materiały nieco zapomniane, które dzięki nowoczesnym sposobom ich zabezpieczania są znacznie trwalsze niż przed laty. Pokrycie dachu z gontu, wióra, słomy zbuduje niepowtarzalny charakter posesji.
