Piaski, żwiry, grysy i mieszanki piaskowo-żwirowe stosuje się w mieszankach betonowych do wykonywania zarówno elementów konstrukcyjnych na placu budowy domu, jak i prefabrykatów. Na przykład do betonów klas C16/20 (dawniej B20) zalecane jest stosowanie mieszanek żwirowo-piaskowych, zaś do wykonywania zapraw i betonów drobnokruszywowych można przeznaczyć odsiewki, czyli piaski powstałe w czasie produkcji żwirów i grysów. Kruszywo stosowane do betonu powinno być mrozoodporne, a także mieć odpowiednią wilgotność i nasiąkliwość.
Cement
Najczęściej stosuje się cement portlandzki (CEM I), rzadziej cement portlandzki z dodatkami (CEM II) lub cement hutniczy (CEM III). Wytrzymałość betonu zależy od klasy cementu. Do betonów C8/10 - C35/45 stosuje się cementy klas 32,5 lub 42,5.
Cement nie powinien być zwietrzały (zawierać twardych grudek), bo to obniży jego wytrzymałość. Trzeba przechowywać go w suchym miejscu i zamkniętych workach.
Kruszywo
Kruszywo stanowi ok. 70-80% całkowitej objętości betonu i ma znaczący wpływ na kształtowanie cech zarówno świeżej mieszanki betonowej jak i stwardniałego betonu. Należy stosować kruszywo o zróżnicowanych frakcjach, czyli różnej wielkości ziaren. Najczęściej używa się kruszywo drobne – piasek, i grube – żwir. Piasek powinien stanowić ponad 30% masy całego kruszywa.
Kruszywo nie powinno zawierać zanieczyszczeń: kawałków drewna, szkła, muszli, torfu, humusu (czyli ziemi roślinnej) oraz gruntów pylastych i ilastych. Wszelkie zanieczyszczenia trzeba usunąć. W tym celu piasek i żwir przesiewa się przez sita.
Woda
Przy ustalaniu proporcji betonu musisz również wziąć pod uwagę wodę, która będzie jednym ze składników. Najlepszą wodą zarobową jest woda pitna. Można stosować także wodę z jeziora, rzeki lub stawu. Taka woda nie powinna mieć gnilnego zapachu i zawierać zanieczyszczeń. Najlepiej sprawdzić jej przydatność w laboratorium budowlanym.
Kruszywo a mieszanka betonowa
Projektując skład mieszanki betonowej, powinno się zachować odpowiednie proporcje między kruszywem drobnym (piaskiem) a kruszywem grubym (żwirem lub grysem). Wielkość ziaren kruszywa powinno się dobierać zależnie od wymiarów i stopnia zbrojenia elementu, który będzie wykonany z betonu z takim kruszywem. Im większy element i większe odległości między prętami zbrojeniowymi, tym większe mogą być ziarna zastosowanego kruszywa. Od kształtu ziaren kruszywa zależy urabialność mieszanki betonowej, a także zużycie cementu i późniejsza wytrzymałość betonu. Do wykonania betonu o wysokiej wytrzymałości lepiej jest stosować kruszywa łamane, których chropowata powierzchnia poprawia przyczepność zaczynu cementowego. Im więcej jest w kruszywie ziaren słabych, zwietrzałych i porowatych, tym większa jest jego nasiąkliwość. Cecha ta jest ważna podczas wykonywania mieszanki betonowej, ma bowiem niekorzystny wpływ na jej urabialność, a potem – na cechy gotowego betonu. Kruszywa nie powinny być zanieczyszczone, na przykład węglem, drewnem lub ziemią roślinną. Zanieczyszczenia z kruszywa, łącząc się z zaczynem cementowym (cement i woda), tworzą nowe związki, pogarszające wytrzymałość zaprawy lub betonu.
