| muratordom.pl » Budowa » Domy drewniane » Dom przysłupowy. Perła budownictwa regionalnego w Polsce. Zdjęcia domów

Dom przysłupowy. Perła budownictwa regionalnego w Polsce. Zdjęcia domów

Domy przysłupowe występują w regionie od Dolnego Śląska przez północne Czechy, Górne Łużyce, aż po Szwajcarię Saksońską. Dla nadgranicznego terenu Polski, Czech i Niemiec ukuto określenie Kraina Domów Przysłupowych. Jak zbudowane są domy przysłupowe i w czym tkwi ich wartość architektoniczna? Obejrzyj zdjęcia domów.

Autor: Maja Mozga-Górecka

Dom przysłupowy przeniesiony do Zgorzelca z Wygancic. Dziś jest tu siedziba Stowarzyszenia Dom Kołodzieja, które promuje architekturę przysłupową w tym regionie

Jak zbudowane są domy przysłupowe

Mówi się o nch domy sudeckie, domy łużyckie (po niemiecku – das Umgebindehaus, po czesku – podstávkový dům), jednak fachowa nazwa pochodząca od konstrukcji budynku, a nie terenów występowania to dom przysłupowy. Istotą takiego domu jest to, że górne kondygnacje opierają się na tak zwanych przysłupach, czyli łukowatych podporach otaczających drewnianą izbę zrębową. Przysłupy przypominają arkady, są ozdobnie rzeźbione. Między nimi znajdują się okna izby zrębowej (belkowej) – drewnianej „skrzyni”, która nie pełni funkcji nośnej dla wyższych kondygnacji. To część mieszkalna, w której tradycyjnie siedzibę mieli tkacze. Skomplikowana konstrukcja została wymyślona właśnie dla nich, by dobrze tłumić drgania krosna. Izba zrębowa była oddzielona sienią (ze schodami na piętro) od gospodarczej, na ogół murowanej z kamienia lub cegły. W części gospodarczej mogła się mieścić na przykład stajnia.

Z charakterysztycznym murem pruskim

Na ogół domy przysłupowe są piętrowe, z poddaszem i dachem dwuspadowym z naczółkami lub mansardowym. Widoczne na elewacji piętra belki ułożone krzyżowo (mur pruski) to tak zwana konstrukcja ryglowa. Przestrzeń między belkami wypełniały słoma lub glina (szachulec). Ale kombinacje mogły być różne – zdarzają się budynki o konstrukcji zrębowo-ryglowej, a także zrębowo-zrębowej. W niektórych dach spoczywa bezpośrednio na przysłupach.

Ginąca tradycja

Rozkwit tej architektury przypadł na XIX w. i z tego okresu pochodzi większość zachowanych przykładów. Po II wojnie światowej zaprzestano budowania w tej technologii. W wielu wsiach, na przykład w Wyszkowie, widać niestety działanie czasu, a mieszkańcy nie zawsze są świadomi, jaką wartość dla krajobrazu mają ich domy. Zamurowane izby zrębowe, styropian na elewacjach, plastikowe okna, pastelowe róże i żółcienie zamiast białego tynku – wszystko to sprawia, że niektóre domy trudno skojarzyć z ich historycznymi pobratymcami. – Właściciele powiększają okna albo zamieniają je na plastikowe, usuwają łupek lub ceramiczne pokrycie z dachów, zastępując je blachodachówką – mówi Wojciech Kapałczyński. Są też jednak wsie, których wyjątkowa aura, autentyczność lokalnej architektury sprawiają, że przeprowadzają się tam ludzie z pobliskich aglomeracji, artyści świadomi wartości tych domów – tak jest na przykład w zadbanej wsi Antoniów pod Jelenią Górą.

Powrót domów przysłupowych

Rozmaitość form domu przysłupowego miała być inspiracją dla architektów, którzy wzięli udział w międzynarodowym konkursie na wykreowanie jego współczesnej interpretacji – modelowego domu jednorodzinnego o cechach architektury regionalnej. Organizatorami były wrocławski oddział Stowarzyszenia Architektów Polskich, Stowarzyszenie Dom Kołodzieja oraz ze strony niemieckiej Stowarzyszenie Fachring Umgebindehaus. Jego celem było ratowanie krajobrazu kulturowego Krainy Domów Przysłupowych, których z roku na rok jest coraz mniej. Stowarzyszenie Dom Kołodzieja chce, by spośród wyłonionych projektów zostały wybrane przynajmniej trzy, które po przygotowaniu projektu budowlanego tutejsi mieszkańcy będą mogli kupić za symboliczną złotówkę. Jeden ma być bardziej nowoczesny, drugi bardziej tradycyjny, trzeci z możliwością przeznaczenia na funkcje usługowe. Jury w części dla architektów nie wskazało pierwszej nagrody, przyznało natomiast pięć równorzędnych nagród drugiego stopnia.

Przeczytaj dodatkowo:
Świdermajer - wraca moda na dawną architekturę...

Zobacz, jak bajecznie piękny może być świdermajer. Współczesne domy nawiązują do tego unikalnego stylu nie...

Dom drewniany, dom z bali - dylematy inwestorów....

Piękne domy z bala wymagają przy ich budowie szczególnych umiejętności i wiedzy. Jak osadzić okna w domu z...

Wybór drewna do budowy domu

Drewno jest materiałem szlachetnym i wymagającym staranności. Powinno być suche, impregnowane, odpowiednio...

Projekt Sky Garden. Dom pasywny o konstrukcji z...

Aby o budynku można było powiedzieć, że to dom pasywny, powinien być szczelny, a jego przegrody muszą...

Budowa domu szkieletowego - VADEMECUM dla...

Budownictwo szkieletowe to coraz bardziej popularna technologia. Dom szkieletowy można budować o każdej porze...

Domy drewniane szkieletowe. Z kamerą na budowie...

Domy drewniane szkieletowe buduje się z belek drewnianych. Konstrukcja jest bardzo precyzyjna i przemyślana....