| muratordom.pl » Budowa » Domy drewniane » Dom przysłupowy. Perła budownictwa regionalnego w Polsce. Zdjęcia domów

Dom przysłupowy. Perła budownictwa regionalnego w Polsce. Zdjęcia domów

Domy przysłupowe występują w regionie od Dolnego Śląska przez północne Czechy, Górne Łużyce, aż po Szwajcarię Saksońską. Dla nadgranicznego terenu Polski, Czech i Niemiec ukuto określenie Kraina Domów Przysłupowych. Jak zbudowane są domy przysłupowe i w czym tkwi ich wartość architektoniczna? Obejrzyj zdjęcia domów.

Autor: Maja Mozga-Górecka

Dom przysłupowy przeniesiony do Zgorzelca z Wygancic. Dziś jest tu siedziba Stowarzyszenia Dom Kołodzieja, które promuje architekturę przysłupową w tym regionie

Jak zbudowane są domy przysłupowe

Mówi się o nch domy sudeckie, domy łużyckie (po niemiecku – das Umgebindehaus, po czesku – podstávkový dům), jednak fachowa nazwa pochodząca od konstrukcji budynku, a nie terenów występowania to dom przysłupowy. Istotą takiego domu jest to, że górne kondygnacje opierają się na tak zwanych przysłupach, czyli łukowatych podporach otaczających drewnianą izbę zrębową. Przysłupy przypominają arkady, są ozdobnie rzeźbione. Między nimi znajdują się okna izby zrębowej (belkowej) – drewnianej „skrzyni”, która nie pełni funkcji nośnej dla wyższych kondygnacji. To część mieszkalna, w której tradycyjnie siedzibę mieli tkacze. Skomplikowana konstrukcja została wymyślona właśnie dla nich, by dobrze tłumić drgania krosna. Izba zrębowa była oddzielona sienią (ze schodami na piętro) od gospodarczej, na ogół murowanej z kamienia lub cegły. W części gospodarczej mogła się mieścić na przykład stajnia.

Z charakterysztycznym murem pruskim

Na ogół domy przysłupowe są piętrowe, z poddaszem i dachem dwuspadowym z naczółkami lub mansardowym. Widoczne na elewacji piętra belki ułożone krzyżowo (mur pruski) to tak zwana konstrukcja ryglowa. Przestrzeń między belkami wypełniały słoma lub glina (szachulec). Ale kombinacje mogły być różne – zdarzają się budynki o konstrukcji zrębowo-ryglowej, a także zrębowo-zrębowej. W niektórych dach spoczywa bezpośrednio na przysłupach.

Ginąca tradycja

Rozkwit tej architektury przypadł na XIX w. i z tego okresu pochodzi większość zachowanych przykładów. Po II wojnie światowej zaprzestano budowania w tej technologii. W wielu wsiach, na przykład w Wyszkowie, widać niestety działanie czasu, a mieszkańcy nie zawsze są świadomi, jaką wartość dla krajobrazu mają ich domy. Zamurowane izby zrębowe, styropian na elewacjach, plastikowe okna, pastelowe róże i żółcienie zamiast białego tynku – wszystko to sprawia, że niektóre domy trudno skojarzyć z ich historycznymi pobratymcami. – Właściciele powiększają okna albo zamieniają je na plastikowe, usuwają łupek lub ceramiczne pokrycie z dachów, zastępując je blachodachówką – mówi Wojciech Kapałczyński. Są też jednak wsie, których wyjątkowa aura, autentyczność lokalnej architektury sprawiają, że przeprowadzają się tam ludzie z pobliskich aglomeracji, artyści świadomi wartości tych domów – tak jest na przykład w zadbanej wsi Antoniów pod Jelenią Górą.

Powrót domów przysłupowych

Rozmaitość form domu przysłupowego miała być inspiracją dla architektów, którzy wzięli udział w międzynarodowym konkursie na wykreowanie jego współczesnej interpretacji – modelowego domu jednorodzinnego o cechach architektury regionalnej. Organizatorami były wrocławski oddział Stowarzyszenia Architektów Polskich, Stowarzyszenie Dom Kołodzieja oraz ze strony niemieckiej Stowarzyszenie Fachring Umgebindehaus. Jego celem było ratowanie krajobrazu kulturowego Krainy Domów Przysłupowych, których z roku na rok jest coraz mniej. Stowarzyszenie Dom Kołodzieja chce, by spośród wyłonionych projektów zostały wybrane przynajmniej trzy, które po przygotowaniu projektu budowlanego tutejsi mieszkańcy będą mogli kupić za symboliczną złotówkę. Jeden ma być bardziej nowoczesny, drugi bardziej tradycyjny, trzeci z możliwością przeznaczenia na funkcje usługowe. Jury w części dla architektów nie wskazało pierwszej nagrody, przyznało natomiast pięć równorzędnych nagród drugiego stopnia.

Dom energooszczędny z drewna klejonego.

Drewno klejone to budulec wysokiej jakości, stosunkowo mało u nas popularny. Przedstawiamy relację...

zobacz więcej
zamknij
Przeczytaj dodatkowo:
Dom energooszczędny z drewna klejonego.

Drewno klejone to budulec wysokiej jakości, stosunkowo mało u nas popularny. Przedstawiamy relację...

Wybór drewna do budowy domu

Drewno jest materiałem szlachetnym i wymagającym staranności. Powinno być suche, impregnowane, odpowiednio...

Stropy, więźbę, pokrycie dachu można zbudować z...

Drewno znakomicie nadaje się do budowy trwałej więźby - to wszyscy wiedzią. Warto przekonać się też do...

Budowa domu szkieletowego - VADEMECUM dla...

Budownictwo szkieletowe to coraz bardziej popularna technologia. Dom szkieletowy można budować o każdej porze...

Pierwsze piętro w konstrukcji drewnianej....

Zobacz, w jaki sposób buduje się kondygnację o konstrukcji drewnianej, gdy parter domu ma ściany...

Domy murowane z drewnianymi elementami. Kiedy...

Dom nie musi powstawać w jednej technologii. Proponujemy technologię mieszaną, czyli połączenie ścian...

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.